Türkiye’den Kimyasal ve Gübre Ticaretinde İhracat Uyumluluğunun Sağlanması

Avrupalı ​​bir alıcıya giden 20 tonluk bir gübre sevkiyatı, ihracat beyannamesindeki HS kodu ve tehlike sınıflandırmasının ürünün Güvenlik Bilgi Formu ile uyuşmaması nedeniyle limanda durduruldu. Sonuç: iki haftalık bir gecikme, ek depolama ücretleri ve kaybedilen bir sözleşme. Peki bu nasıl önlenebilirdi? Bu makale, bu gecikmeyi başlamadan önce durduran pratik kontrolleri ve iç denetimleri ele alıyor.

Kimyasal ve gübre ticareti için uyumluluğun önemi

1. Kimyasal ve gübre ihracatı kazançlıdır ancak sıkı bir şekilde düzenlenir: gümrük kuralları, tehlikeli madde taşımacılığı ve ihracat kontrol/yaptırım rejimleriyle kesişir.
2. Uygunsuzluk, doğrudan maliyetler (para cezaları, gecikme ücretleri, kaybedilen sözleşmeler) ve dolaylı maliyetler (itibar kaybı, kısıtlı pazar erişimi) yaratır.
3. Pratik uyumluluk, doğru teknik sınıflandırma, doğru evrak işleri, güvenilir lojistik ortakları ve net iç süreçlerin birleşimidir.

Bu makale, ticari ihracatçılara bir kılavuz sunuyor: sınıflandırma adımları, gerekli belgeler, yaygın hatalar, yeniden üretilebilir bir iş akışı ve kullanıma hazır şablonlar.

Temel düzenlemeler ve yetkiler (uluslararası + Türkiye’ye özgü)

1. Uluslararası çerçeveler ve otoriteler:
   • Incoterms (ICC), satıcı/alıcının taşıma ve maliyet dağıtımına ilişkin sorumluluklarını tanımlar.
   • Tehlikeli maddelerin taşınması BM Model Yönetmelikleri ve ADR/IMDG ile BM numaralarına tabidir.
   • Son kullanım ve varış noktasına bağlı olarak ihracat kontrol rejimleri (örneğin, ECCN’ler için ABD BIS) ve yaptırım programları (ülke veya kuruluş bazlı) geçerli olabilir.
2. Türkiye’ye özgü yetkililer ve rejimler:
   • İhracat işlemleri ve sertifikasyon sistemleri Ticaret Bakanlığı tarafından denetlenmektedir.
   • Gümrük Genel Müdürlüğü (Gümrük Genel Müdürlüğü) gümrük tarife kodlarını ve ihracat beyannamelerini uygulamaktadır; Türkiye, Harmonize Sistemden türetilen 12 haneli ulusal tarife kodlama sistemini kullanmaktadır.
   • Sektörel bakanlıklar (örneğin Tarım Bakanlığı) gübre veya tarım ilaçları için bitki sağlığı, analiz veya özel izinler isteyebilir.

Sınıflandırmanın temelleri: HTS, ECCN ve UN numaraları

1. HTS / Tarife kodları (HS / ulusal):
   • Amaç: Gümrük vergileri, istatistiksel raporlama ve ihracat beyannameleri.
   • İpucu: Türkiye, ihracat beyannamesinde 12 haneli bir tarife sınıflandırması talep etmektedir. Kendi sınıflandırmanızı dikkatlice yapın veya belirsiz ürünler için bağlayıcı bir tarife kararı talep edin.
2. ECCN (İhracat Kontrol Sınıflandırma Numarası):
   • Amaç: İhracat kontrollerine tabi olan ikili kullanımlı öğeleri tanımlar (ABD Ticaret Kontrol Listesi örneği: ECCN benzeri 1A984).
   • İlgililik: Türkiye’den ihracat yapılırken bile, mallar ABD menşeli teknoloji içeriyorsa veya varış yeri/kullanımı kontrol altındaysa, ECCN ve lisanslama gereklilikleri (BIS veya diğer rejimlerden) uygulanabilir.
3. BM numaraları / Tehlikeli madde sınıflandırması:
   • Amaç: ADR (karayolu), IMDG (denizyolu) veya IATA (havayolu) kapsamında paketleme, etiketleme ve taşıma kurallarını belirlemek.
   • İpucu: BM numarasını ve sınıfını SDS/MSDS ile eşleştirin ve ambalaj/etiketleri buna göre güncelleyin.

Belge kontrol listesi (ticari fatura, paketleme listesi, MSDS/SDS, sertifikalar)

1. Her kimyasal/gübre sevkiyatında bulunması gereken temel belgeler şunlardır:
   • Doğru HS/HTS kodu, miktar, birim değerleri, Incoterm ve tam satıcı/alıcı bilgilerini içeren ticari fatura.
   • Brüt/net ağırlık, paketleme türü, palet sayısı ve UN numaralarını (varsa) içeren paketleme listesi.
   • Incoterm’in açıkça belirtildiği konşimento / Hava İrsaliyesi.
   • Gönderilen ürüne ve varış yerinin dil gereksinimlerine uygun Güvenlik Bilgi Formu (SDS).
   • Menşe Şahadetnamesi (Ticaret Odası tarafından veya geçerli olduğu durumlarda elektronik tek pencere tarafından verilir).
   • Gübreler için bitki sağlığı sertifikası veya analiz raporları (varış yeri gerektirdiğinde).
   • İhracat lisansı veya izni (eğer ürün kontrol altındaysa veya varış noktası kısıtlıysa).
   • Incoterms gereği sigorta sertifikası (CIF/CIP gönderileri).
2. Tehlikeli maddeler için taşıma ve etiketleme belgeleri:
   • Deniz/hava taşımacılığı için Tehlikeli Madde Beyanı (DGD).
   • BM numarası ve paketleme grubuyla uyumlu uygun etiketler ve plakalar.
3. Dijital/idari kalemler:
   • Gümrük beyannamesi (Türkiye Tek Pencere/gümrük portalı üzerinden elektronik ortamda teslim).
   • Düzenleyici kurumlarla yapılan yazışmaların veya lisans onaylarının kopyaları.

Yaygın tuzaklar ve gerçek örnekler

1. Uyuşmayan SDS ve beyan edilen HS kodu:
   • Sorun: SDS’de BM numarası gerektiren tehlikeli bir bileşen listeleniyor, ancak ihracat beyannamesinde bu bilgi yer almıyor. Sonuç: limanda alıkoyma, yeniden paketleme, para cezaları.
2. Faturada yanlış Incoterm:
   • Sorun: Fatura CIF olarak listelenirken satış sözleşmesi ve teslimat FCA olarak listeleniyor – sigorta boşluğu ve ihracat formalitelerindeki sorumluluklarda uyumsuzluk.
3. Tanımlanamayan ikili kullanım bileşeni:
   • Sorun: Ürün, beklenmedik lisans gereksinimlerine yol açan kontrollü bir öncül veya teknoloji (örneğin ABD bileşeni) içeriyor.
4. Eksik bitki sağlığı veya analiz sertifikaları:
   • Sorun: Alıcı ülke gönderiyi reddediyor; ihracatçı iade/gözaltı masraflarını üstleniyor.

Vaka çalışması (kısa):

• Bir Türk tüccar, amonyum nitrat türevlerinin varlığını işaretlemeyen bir HS koduna sahip endüstriyel gübre gönderdi. Varış noktasında, yerel düzenleyiciler ambalajı işaretledi ve testler tamamlanana kadar malları alıkoydu. Sevkiyat, 10 günlük bir inceleme süresi, depolama ücretleri ve sözleşme cezasıyla sonuçlandı. Sonuç: sevkiyat öncesi kimyasal testlerde iyileştirme ve güncellenmiş bir sınıflandırma SOP’si.

İhracatçılar için pratik iş akışı (dahili roller, eğitim, denetim)

1. Rolleri ve sorumlulukları atayın:
   • Ürün Sahibi / Teknik Lider: SDS’yi, ürün özelliklerini ve sınıflandırma gerekçesini korur.
   • Uyumluluk Görevlisi: ECCN/çift kullanım riskini, yaptırım taramasını ve lisansları değerlendirir.
   • İhracat İşlemleri: Gümrük beyannamelerini hazırlar ve taşıyıcı/nakliyecileri koordine eder.
   • Kalite Kontrol / Laboratuvar: Kompozisyonu onaylar ve gerektiğinde analiz raporları yayınlar.
   • Satışlar / Sözleşmeler: Incoterms ve alıcı yükümlülüklerinin açıkça yazılmasını sağlar.
2. Adım adım sevkiyat öncesi iş akışı (kontrol listesi olarak kullanın):
   1. Ürün doğrulaması: Formülü ve SDS versiyonunu onaylayın.
   2. Sınıflandırma: HTS, BM numarası ve ECCN’yi (varsa) belirleyin. Kararı belgelendirin.
   3. Düzenleyici kontroller: Alıcıyı ve son kullanıcıyı yaptırım/red listelerine göre taramak.
   4. Dokümantasyon paketi: fatura, paketleme listesi, sertifikalar, SDS, lisanslar.
   5. Taşıma planı: Taşıyıcıyı seçin, DG kapasitesini kontrol edin, gerekirse DGD’yi hazırlayın.
   6. Gümrük beyannamesi: Tek Pencere/Gümrük portalı üzerinden elektronik ihracat beyannamesi gönderin.
   7. Ön yükleme kontrolü: Uyumluluk Görevlisi ve Ürün Sahibi tarafından son onay.
   8. Sevkiyat sonrası: Belgeleri arşivleyin, dersleri kaydedin ve sevkiyat sonrası kısa bir inceleme yapın.
3. Eğitim ve denetim:
   • Ekipler için üç ayda bir eğitim düzenleyin (sınıflandırma, SDS okuma, Incoterms, yaptırım taraması).
   • Sınıflandırma kararları ve lisans başvurularına ilişkin iç denetim kayıtlarını en az 5 yıl süreyle saklayın.

Sevkiyat gecikmesinin yaygın nedenleri